نوروز بدون گفتگو ، زیباترین جشن میان جشن های همه ی ادیان و اقوام و منطقی ترین مبدا برای آغاز سال است. در این جشن سه جنبه نجومی و ملی و دینی با برجستگی به چشم می خورد.
از دیدگاه نجومی ، این روز مقارن با اعتدال ربیعی یعنی هنگامی که است که خورشید روی مدار استوا قرار می گیرد و روز و شب برابر است. روزی که طبیعت از خواب زمستانی بیدار می شود و زندگی نو آغاز می کند ، روزی که زیبایی آفرینش در والاترین چهره خود آشکار می شود . به گفته ابوریحان بیرونی :
" نوروز نخستین روز از فروردین ماه ،،، و پیشانی سال نو است ، و ششم فروردین ماه نوروز بزرگ باشد.( زاد روز اشو زرتشت ) ، زیرا که خسروان بد آن پنج روز حق های حشم ( خویشان و چاکران ) و گروهان بگذاردندی و حاجت ها روا کردندی و آن گاه بد آن روز ششم خلوت کردندی خاصگان را و اعتقاد پارسیان اندر نوروز نخستین است که اول روزی است که از زمانه و بدو ملک آغازید گردیدن "
هنگامی که جمشید شاه از کارهای سازندگی فارغ شد ، مردمان در آسایش ، کشور در آبادانی و همه جیز فراوان بود ، به دیوان فرمان داد تا تختی زرین و جواهر نشان برای او بسازند و او را به هوا برند و این روز را آغاز سال نو خواندند.
سر سال نو هرمز و فرودین بر آسوده از رنج تن دل ز کین
به جمشید بر گوهر افشاندند مر آن روز را روز نو خواندند
بزرگان به شادی بیاراستند می و رود و رامشگران خواستند
چنین جشن فرخ از آن روزگار بماند از آن خسروان یادگار
از زمان ساسانیان رسم بود که 25 روز پیش ار نوروز بر روی هفت ستون گلی ، غلات یا حبوبات می کاشتند و هر کدام محصولش خوب می شد ، باور داشتند که آن محصول در آن سال خوب می شود . خانه تکانی و لباس نو پوشیدن و بازدید و تبادل هدایا ( مراسمی که امروزه نیز به یادگار برای مسلمانان نیز مانده است ) از سنتهای این عید است. سفره هفت سین یا گویا درست تر آن هفت شین ، که اشاره به هفت امشاسپندان است....آتش و آیینه ، اوستا ، گلاب پاش ، نقل سپید ، ظرف آب ، آویشن ، شاخه های سرو و مورد ، پلو ماهی ، انار و آجیل همه مفاهیم نمادین (سمبلیک) داشتند
جشن نوروز به بسیاری از کشورهای اسلامی ، تا مغولستان در آسیا و مصر و زنگبار در آفریقا رفت، اکبر شاه در هند در سال 1584 نه تنها نوروز و مهرگان را با تمام شکوه جشن گرفت بلکه گاهنامه ایرانی زرتشتی با نام های فروردین ، اردیبهشت را جانشین نام ماههای تقویم اسلامی کرد.
اورمزد و فروردین ماه ( 1 فروردین خورشیدی )
نوروز از نخستین روز بهار همراه با سرسبزی طبیعت و شادی آغاز می گردد . خانواده های زرتشتی سه سینی از سبزه به نماد اندیشه نیک و گفتار و کردار نیک بر خوان ( سفره هفت سین ) می نهند تا موجب فراوانی در سال نو گردد.رنگ سبز آن رنگ ملی ایرانیان و نماد امرداد امشاسپند است . سمنو (مایه خمیر) که نماد خوبی برای زایش و باروری گیاهان توسط فروهرهاست.سنجد بو و شکوفه آن سرچشمه دلدادگی است . سماق چاشنی زندگی ، سیر . سرکه برای گند زدایی و پاکیزگی می باشد .آب نماد خورداد امشاسپند ، سیب سرخ ( میوه جات ) نماد سپندارمزد امشاسپند ، سکه نمادی از شهریور امشاسپند می باشد. کتاب اوستا نماد اهورامزدا ، آفرینگان (شمعدان) نماد اردیبهشت امشاسپند ، شیر و تخم مرغ نماد وهومن امشاسپند آیینه ، نان ، پنیر، سبزی ، نقل و شیرینی و آجیل و جز آن بر خوان می نهند که همگی نمادی از داده های اهورایی می باشد. باید بدانیم بر خوان نوروزی نباید پافشاری در گذاشتن حروف سین و دیگر داشته باشیم بلکه باید بهترین داده های اهورایی بر سفره آماده باشد. زرتشتیان در نخستین بامداد نوروز در کنار چارچوب پایین در ورودی خانه مقداری برگ آویشن می ریزند که نشان برقرای جشن در خانه است . زرتشتشیان در نخستین روز سال نو به نیایش گاه محل زندگی خود می روند تا سال نو را با همازوری ( همبستگی ) با یکدیگر و نیایش به درگاه اهورامزدا آغاز نمایند و سپس مانند هر ایرانی دیگر به دیدار بزرگان فامیل و آشنایان می روند.
فلسفه خانه تکانی در روزهای پایانی سال نزد زرتشتیان که امروزه بدون دانستن این فلسفه از سوی مسلمانان به اجرا درمی آید ، این است که زرتشتیان معتقدند در روزهای پایانی سال ( بهیزک ) فروهرها به زمین فرود می آیند و برای پذیرایی از فروهرها خانه و کاشانه خود را زیبا و پاکیزه و منزه می کنند .
نوروز از نخستین روز بهار با روز اورمزد و فروردین ماه از سالنمای زرتشتیان آغاز و بنا به روایت تاریخ نویسان در روزگار باستان یک ماه طول می کشید و امروزه تا 13 روز ادامه دارد.نوروز بزرگترین جشن ملی ایران است که از روزگاران بسیار دور برای ما به یادگار مانده است و بنیاد آن را به جمشید شاه پیشدادی نسبت می دهند و حتا امروز این جشن را به نام نوروز جمشیدی هم میخوانند.گویند به دوران جمشید سرما و طوفان بزرگ ایرانویچ ( ایران ) را فرا می گیرد و در پایان 3 سال در آغاز بهار سرما و طوفان به پایان می رسد و به شادی آن جشن بزرگ بر پا می شود که نوروز می نامند. حکیم عمر خیام در نوروزنامه درباره ی این جشن چنین می نگارد:
" سبب نان نهادن نوروز از آن بوده است که آفتاب در هر 365 شبانه روز و ربعی به اول دقیقه حمل باز آید و چون جمشید آن روز را دریافت نوروز نام نهاد و جشن بزرگی بر پا کرد و مردم نیز از آن پیروی نمودند.نوروز فصل گل و ریحان و سرسبزی باغ و بستان است . در این ایام دشت و صحرا سبز و خرم است. و باد بهاری درختان را شکوفا می کند و لباس نو می پوشاند. نوروز جشن نوزایی طبیعت است و مردمان نیز به نشانه ی هم آهنگی با طبیعت لباس نو می پوشند.
زاد روز " اشوزرتشت "
خورداد و فروردین ماه ( تعطیل رسمی زرتشتیان ) 6 فروردین.
در چنین روزی در زمان فرمانروایی لهراسب اشوزرتشت در خانه پدرش در کنار رود درجی که به دریای چی چست ( ارومیه ) می ریخت با چهره ای نورانی از مادرش دغدو زاده شد و چون نام خاندان پدرش اسپنتمان بود او را زرتشت اشپنتمان نام نهادند و در روز خورداد و فروردین ماه در زمان شاه گشتاسب کیانی از جانب اهورا مزدا به پیامبری برگزیده شد. این روز یکی از شادترین و زیباترین جشنهای درون نوروز زرتشتیان است.
